Bize Ulaşın

İnsanın anatomisini esas alan çekim ölçekleri, sanatın kabul gören binlerce yıllık mirasından alınarak devinimli görüntüye de aktarılmışlardır. İnsan bedeninin belirli uzuvlarının kesilmesi ile oluşan nesnenin, insanın çerçeve içerisindeki sınırlarına çekim ölçeği denir.

Ortak bir dil oluşturmak için çekim ölçeklerine çeşitli isimler verilmiştir. Amerikada ki bir kameraman ile Türkiyede ki bir kameramanın çekim ölçekleri konusunda anladıkları hemen hemen aynı şeylerdir. Bir tavşanın baş çekimi ile bir balinanın baş çekimi arasında hiçbir fark yoktur. Her iki baş çekiminde de bütün ekranda bir baş görünür.

Görüntü, filmi oluşturan önemli bir etmendir. Film birbirinden bağımsız gibi görünen parçaların bir araya gelmesinden oluşur. Bu güçlü oluşumu bir sihir gibi milyonlarca kişi izler. Bu başarının altında yatan onlarca nedenden biri de elbette çekim ölçekleridir.

sinemaokulu_cekim-teknikleri_22

Çekim ölçeklerinin kullanılmasının birkaç sebebi;

  • Fotoğraf, video gibi sanatların diğer kabul görmüş sanatlardaki güzelliği yakalama çabası,
  • Seyirciye psikolojik baskı uygulamak ya da yönlendirmek,
  • Anlatım gücünü arttırmak.

Çekim ölçeklerinin insanın anatomisinden yola çıkılarak uygulandığını söylemiştik, buna göre; vücudun tamamı Boy Çekim, yarısı Bel Çekim, dörtte üçü Diz çekim olarak kabul edilmektedir. Bazı ülkelerin görsel alışkanlıkları ve görüntüyü kaydeden (ya da karar veren) kişinin payı da görüntünün ölçeklendirilmesinde önemli bir rol oynar.

Çekim ölçeklerinde dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunlardan en bilinenlerinden ilki insan vücudunun eklem yerlerinden kesilmemesidir. Bu tip bir görüntü izleyicide şaşkınlık uyandıracaktır. Diğer bir husus ise baş boşluğunun verilmemesidir.Eğer baş boşluğu yeteri kadar verilmezse kişinin çerçeve içerisinde sıkışmasına yol açacaktır. Toprak altında kalan bir madencinin çekimini yapmayacaksınız eğer, baş boşluğuna dikkat etmenizde fayda var. Bunun dışında ölçeklendirmede bakış boşluğu, ağız boşluğu, hareket yönü gibi faktörlere de dikkat edilmesi gerekmektedir. Çekimlerin bir sıralaması olmalıdır. Birden bire yapılan çekimler izleyicide dikkat dağınıklığı ve filmden kopmalara yol açabilir. Genel bir çekimden, baş çekimine atlandığında izleyici sarsılabilir. Bunun için çekim ölçeklerini sırayla kullanmak en kabul görenidir. Son bir husus ise yakın çekimle anlatılacak bir sahne uzak çekimle anlatılırsa ilgi odağı çok daha geniş bir alanda olacağı için anlatım bozulacaktır.

Çekim ölçekleri sahneye drama katabilir ya da anlatımı zenginleştirebilirler. Aynı zamanda kötüleştirebilirler de! Bir çekimde bir ya da birden çok çekim ölçeği kullanılabilir. Çok uzak başlayan bir çekim gitgide yakınlaşarak çok yakın çekim olabilir. Bu tamamen anlatım ile alakalıdır ve kameramanın (görüntü yönetmenin) kararıdır.

Uzak Çekim

Uzak çekimler, kişilerin bütün olarak çevresiyle olan ilişkilerini vermek için kullanılabilir ya da coğrafya hakkında genel bir bilgi sunmaktadır. Olayın geçtiği yeri uzak çekimle vererek seyirciye birçok kapının anahtarı sunmuş oluruz. Bir şehrin uçaktan alınmış görüntüsü, çölün ortasındaki vaha, bir vadinin uçsuz bucaksız görüntüsü, Taksim Meydan’ının çevredeki yüksek bir binanın çatısından çekilmiş görüntüsü uzak çekime örnek olarak verilebilir.

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Uzak Çekim Kingdom of Heaven

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Uzak Çekim The Road

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Uzak Çekim Inception

Genel Çekim

Genel çekimde sahne, çevre, dekor vb. tanıtılır. Genel çekim bir sokağı yada bir odayı tümüyle bize gösterebilir. Nesnelerin birbirlerine olan bağları seyirciye verilir. Kendisinden sonra gelecek diğer tüm çekimlere zemin hazırlar. Bir genel çekimde gösterilen odanın içinde bulunan kişilerin yerleri, yakın çekimlerde izleyicide bütünlük oluşturmalıdır. Bu yüzden genel çekimde oyuncuların yer alacağı konumların, eşyaların, objelerin, araçların vb. konumlarının diğer çekimlerde de korunması gerekmektedir.

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Genel Çekim Toast

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Genel Çekim Black Swan

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Genel Çekim Black Swan

Boy Çekim

Boy çekimde karakteri genel olarak tüm boyu ile görürüz. Kişi ya da kişilerin çevre ile olan ilişkisini yakından göstermek ve sahnenin geri kalanında gelecek olan diğer yakın çekimlere hazırlamak için kullanılabilir. Ayrıca insanların kıyafetleri de boy çekimlerde önemle üstünde durulması gereken bir konudur. Ayakkabıları yırtık, üstü pis ve saçı başı dağınık bir insanı boy çekim almak daha akıllacadır. Böyle bir yola başvurarak filmin bütününe yayılacak olan karakteri seyirciye tanıtırız. Ortam ve insanın birbiriyle olan iletişiminin gösterilmesi için de kullanılabilir. Alt boşluk ve baş boşluklarına dikkat edilmeli oyuncuya oyununu oynayacağı kadar alan bırakılmalıdır. Baş boşluğunun ayak boşluğundan 1 birim daha fazla olmasına dikkat edilmelidir.

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Boy Çekim Limitless

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Boy Çekim Cinema Paradiso

Sinemada çekim ölçeklerine (planlarına) örnek: Boy Çekim Grease

Diz Çekim (Amerikan Plan)

Kişinin dizinden yukarısını gösteren çekimdir. 3/4 çekimde denmektedir. Yalnız unutulmaması gereken bir konu var ki bu tür bir çekimde oturan ve ayakta duran bir insan için de diz çekiminin kuralları aynen geçerlidir. Her ikisininde dizden yukarısı kesilmesi gerekmektedir. Boy plandan daha yakın olması ve el/kol hareketlerinin görünmesi sebebi ile tercih edilebilir.

Bel Çekim

Vücudun hemen yarısına geldiği ve İngilizcesi medium shot olarak telaffuz edildiği için “Yarım Çekim”de denmektedir. Kemer tokasının hemen üstünden başlayarak yukarısının gösterildiği çekimdir. Oyuncu bu çekimle seyirciye daha da yakınlaşır. İkili çekimlerde sıksık kullanılır.

Göğüs Çekim

Bel çekimin devamı olan bu çekimde göğüs ucundan yukarısının baş boşluğu ile alındığı çekimdir.

Omuz Çekim

Omuzun tamamı ve omuz bağlantılarının yer aldığı ve genellikle insanın omzunun koltuk altı kısmından kesilerek yukarısının gösterildiği ölçektir. Omuz çekimdeki yoğunluk, baş çekiminden daha öncelikli olmamalıdır. Kişinin karakteri, çevre ile olan ilişkisi, duygusal yönden durum vermek için kullanılabilir. Göz, yüz ve mimikler ön plandadır.

Baş Çekim

Yüzün tamamıyla ekranı doldurduğu ölçektir. Tepki çekimlerinde, kişi dinlerken, mimik hareketlerinde v.s gibi detayları gösterirken baş çekimden yararlanılır. İzleyiciye yakın olması açısından oldukça önemlidir. Çok nadir kullanılması ve istenilen etkinin verilmesi için sıksık baş çekime başvurulmaması gereklidir. Kullanımında, kişi konuşurken çeneyi kadrajda kesmemek gerekiyor. Bazı kullanımlarda başın alın kısmından kesilerek de kullanılabilir. Detaylar izleyici açısından çok önemlidir.

Ayrıntı Çekimi

Bir kişinin yalan söyleyip söylemediğini gözlerine bakarak anlayabilir misiniz? Not kağıdında acaba ne yazıyor? Elinde tuttuğu bir bıçak mı? Cebinden düşen para bir beşlik mi?

Herhangi birşeyin konu ile ilgili bütünün yalnızca bir parçasının amacına uygun olarak tüm çerçeveyi doldurduğu çekimdir. Ağız, dudak, kan, leke, eldiven, eller, ayaklar, dövme, ben, yara izi, dişler, göz, silah, bomba, saat gibi şeylerin tamamı yakın çekime örnek gösterilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken tek şey yakın çekimin gerçekten kullanılıp kullanılmaması gerektiğidir. Gömlek giyen birisinin kol düğmelerini takarken yakın çekimi, çayı karıştırırken yapılan makro yakın çekimler yanlış kullanılabilirliği açısından içlerinde en hassas olanlarıdır. Çekimin yakın çekim gerektirip gerektirmediği sebepleri üzerinde durularak kayıta alınmalıdır. Ayrı bir özen gösterdiği için genelde film tamamlandıktan sonra ayrıntı çekimler yapılır. Ancak eşyaların konumlarının bozulmaması için ayrıntı çekimleri bazen çekim esnasında yapılır.

Sonuç

Başında da söylendiği gibi ölçekler ülkelere ve yönetmenlere göre değişiklik gösterebilir. Burada en sık kullanılanlarından bahsettim. Yukarıda verilen hiçbir ölçeğin bir kural niteliği taşımadığını ve genel şeyler olduğunu belirtmek istiyorum. Ölçekler tek tek ele alınarak bile bir kitap dolusu şey yazılabilir. Günümüz yönetmenlerinin neredeyse tamamı kuralları yıkmaktan söz etmektedir ve bunu bize sağlayacak olan ise kuralları harfi harfine bilmektir.

Alıştırma ve Pekiştirmeler

– Video kameranızla yukarıda örneği gösterilen çekim ölçeklerini yakalamaya çalışın, pratik yaparak daha kısa sürede öğrenebilirsiniz.

– Öğrenmenin en eğlenceli yolu şüphesiz oyun oynamaktır. Arkadaşlarınız birlikte bir film açın ve belirli bir sahnenin çekim ölçeklerini birbirinize göstermeden bir kağıda not alın. En çok sayıda çekim ölçeği bilen oyunu kazanır.

Bunları Biliyor musunuz?

– Çekim ölçeklerine, en çok çizgifilm ve anime filmlerde uyulmaktadır.

– ABD’nin yaptığı bir araştırma gözler önüne seriyor ki geçen yıllar çekim sürelerini gitgide kısaltmaktadır. Bu çekim ölçeklerinden daha fazla yararlanmak ve daha çok çekim ölçeği kullanmak anlamına geliyor. Bir filmde geçen çekim sayısının filmin süresine bölünerek elde edilen rakam bize filmin ortalama çekim süresini vermektedir. Hollywood yapımı The Mist filmi 117 dakika süreli ve toplamda 1292 çekimden oluşmaktadır. Ortalama çekim süresi 5.4 saniyedir.

ABD’ de Yıllara Göre Ortalama Çekim Süresi İstatistiği

1903 – 35,6 saniye
1940 – 11.3 saniye
1958 – 8,0 saniye
1972 – 8,6 saniye
2004 – 5,2 saniye
2007 – 2,5 saniye

Kaynak: Ömer Gökyar

Oylamak ister misin ?
Filmde Uyulması Gereken Çekim Planları